Nguyễn Du: Ký mộng 記 夢

tranh mượn trên Internet

記 夢 kí mộng

~ Nguyễn Du 阮攸 (1766-1820), Thanh Hiên thi tập

[Ghi chú]

Cf. thivien. net

Theo các học giả Lê Thước và Trương Chính, bài này nói về người vợ trước của Nguyễn Du, đã mất.

Người vợ trước của Nguyễn Du là em của Đoàn Nguyễn Tuấn, đã mất ở Quỳnh Hải, Thái Bình. Lúc này Nguyễn Du ở Hà Tĩnh chiêm bao thấy vợ. Ông nghĩ lúc sống bà chưa biết đường làm sao tìm được ông trong giấc chiêm bao.

~ Dịch thơ:

Bản dịch của Đặng Thế Kiệt

Nước ngày đêm chảy mãi

Du tử chưa về đâu

Bao năm rồi không gặp

Lấy gì an ủy nhau

Rõ ràng thấy trong mộng

Tìm ta nơi bến sâu

Nhan sắc vẫn như trước

Áo quần lếch thếch sao

Trước nói khổ vì bệnh

Sau nói xa nhau lâu

Nghẹn ngào câu không trọn

Phảng phất cách màn sau

Bình sinh đường không rõ

Hồn tìm về chốn nào

Núi non nhiều hổ báo

Sông thuồng luồng biết bao

Đường đi hiểm và dữ

Yếu đuối dựa vào đâu

Mộng đến, đèn leo lét

Mộng tàn, gió mạnh ào

Người đẹp không thấy nữa

Tình bối rối tơ nhàu

Nhà trống trăng tà chiếu

Manh áo đơn đêm thâu.

*

*

[Nguyên văn]

記 夢 kí mộng

~ Nguyễn Du 阮攸 (1766-1820), Thanh Hiên thi tập

逝 水 日 夜 流，

thệ thủy nhật dạ lưu，

遊 子 行 未 歸.

du tử hành vị quy.

經 年 不 相 見，

kinh niên bất tương kiến，

何 以 慰 相 思.

hà dĩ úy tương tứ.

夢 中 分 明 見，

mộng trung phân minh kiến，

尋 我 江 之 湄.

tầm ngã giang chi mi.

顏 色 是 疇 昔，

nhan sắc thị trù tích，

衣 飭 多 參 差.

y sức đa tham sai.

始 言 苦 病 患，

thủy ngôn khổ bệnh hoạn，

繼 言 久 別 離.

kế ngôn cửu biệt li.

帶 泣 不 終 語，

đái khấp bất chung ngữ，

彷 彿 如 隔 帷.

bàng phất như cách duy.

平 生 不 識 路，

bình sinh bất thức lộ，

夢 魂 還 是 非.

mộng hồn hoàn thị phi.

疊 山 多 虎 廌，

điệp sơn đa hổ trĩ，

藍 水 多 蛟 螭.

lam thủy đa giao li.

道 路 險 且 惡，

đạo lộ hiểm thả ác，

弱 質 將 何 依.

nhược chất tương hà y.

夢 來 孤 燈 清，

mộng lai cô đăng thanh，

夢 去 寒 風 吹.

mộng khứ hàn phong xuy.

美 人 不 相 見，

mĩ nhân bất tương kiến，

柔 情 亂 如 絲.

nhu tình loạn như ti.

空 屋 漏 斜 月，

không ốc lậu tà nguyệt，

照 我 單 裳 衣.

chiếu ngã đan thường y.

====

dtk@hdc.com 06/10/2026

Gonsui (1646-1719) ~ 弓に弦なく

 

弓に弦なく
新月の空に
雁の声
yumi ni tsuru naku / shingetsu no sora ni / gan no koe
~ Gonsui (1646-1719)
.
.
cung huyền 
trăng mới không treo
nhạn kêu lạc tiếng
mây chiều
hoang mang

(dtk phỏng dịch 07/05/2026)
.
.
.
~ NHV (Taiwan), 30/07/2026
Giám thưởng
(...)
tôi thích bài này, thử chiêm nghiệm thử. Ở Huế tôi đã nhiều lần bắt gặp tình và cảnh như thế này:
Đây là một bài haiku rất giàu ý thiền và tính gợi ý. Cất sợi dây cung để làm rõ vành trăng, chỉ nghe tiếng nhạn mà không thấy bóng.  Nhấn mạnh cái "không thấy" để làm nổi bật cái "thấy". Chiếc cung gợi hình dáng của trăng, còn tiếng nhạn làm cho bầu trời vốn im lặng bỗng có chiều sâu. Chỉ đưa ra 3 nét đơn sơ của ngoại cảnh để đi thẳng vào cảnh giới mùa thu tĩnh lặng, nơi hình ảnh và âm thanh hòa quyện. Chẳng khác nào vài nét chấm phá mà vẽ nên được bức tranh thủy mặc.
Chiếc cung gợi hình dáng của trăng, còn tiếng nhạn làm cho bầu trời vốn im lặng bỗng có chiều sâu. Sau khi đọc xong, điều đọng lại không phải là ý nghĩa được nói ra, mà là khoảng không và sự tĩnh mịch mà bài thơ để lại trong tâm tưởng người đọc.
弓に弦なく
新月の空に
雁の声
Yumi ni tsuru naku
Shingetsu no sora ni
Kari no koe
1. 「弓に弦なく」Thi nhân đánh thẳng vào mắt là cây cung không có dây, dáng hình cong cong lập tức làm ta liên tưởng đến vầng trăng lưỡi liềm (新月) ở câu sau. Thi nhân không nói thẳng là trăng lưỡi liềm giống vành cung mà nói ngược lại là cung mà không có dây. Người đọc tự nhận ra đó chỉ là vầng trăng lưỡi liềm trên bầu trời. Đây chính là nghệ thuật của thơ haiku — "không nói điều hiển nhiên".
2. 「新月の空に」
"新月"  vầng trăng non đầu tháng, chỉ là một nét cong mảnh mai hiện ra trên bầu trời hầu như trống trải, không có mây, không có sao, chỉ một nét cong hình lưỡi liềm nhỏ. Đó là lý do hình ảnh chiếc cung thiếu dây càng trở nên tự nhiên và người đọc cảm nhận ngay đó chính là bóng trăng non trên trời
3. 「雁の声」— Tiếng nhạn
Không hề nói nhìn thấy đàn nhạn. Chỉ là thấy đàn nhạn hiện hữu qua "tiếng nhạn." mà thôi. Trong thơ cổ Nhật Bản cũng như ở Trung quốc hay Việt nam, 雁 (kari) là hình ảnh quen thuộc của mùa thu, của sự ly biệt và hành trình phương xa.  Âm thanh vang lên giữa khoảng trời rộng làm cho khoảng không càng trở nên mênh mông.
Nhà thơ đã loại bỏ gần như toàn bộ yếu tố thị giác để người đọc bước vào thế giới của sự tĩnh lặng. Bài thơ mang đậm tinh thần wabi-sabi:
cái thiếu lại đẹp
cái im lặng lại nhiều ý nghĩa, 
cái không nhìn thấy lại gợi nhiều hơn cái hiện rõ. 
Bài thơ thành công nhờ thủ pháp ẩn dụ thị giác: trăng non được ví kín đáo như chiếc cung không dây và lấy âm thanh mở rộng không gian: chỉ một tiếng nhạn đã khiến bầu trời trở nên bao la.
Để khoảng trống cho người đọc: tác giả không nói "trăng như cung", cũng không nói "nhạn bay qua trăng", mà để người đọc tự hoàn thiện bức tranh trong tâm trí.
Ba câu thơ tạo thành một chuyển động rất tinh tế từ cái không có  đến cái không nhìn thấy rồi đến cái chỉ nghe thấy (dây cung, ánh trăng, đàn nhạn), cuối cùng chỉ còn âm thanh.
Đây là một bài haiku rất ít lời nhưng nhiều dư vị. Chỉ ba hình ảnh đơn sơ: cây cung không dây, vầng trăng non, và tiếng nhạn kêu đã tạo nên một bức tranh mùa thu sâu lắng. Ở đây người đọc không chỉ "thấy" cảnh vật, mà còn cảm nhận được chiều sâu của không gian và thời gian.

Vành cung,
trăng non treo trời vắng
Tiếng nhạn gọi đàn

====
hình và thơ haiku: mượn trên Internet

Matsuo Bashō (1644-1694)

 

saru o kiku hito 
sutego ni aki no 
kaze ika ni
猿を聞く人 捨子に秋の風いかに
.

.

You, who listens to the monkey’s cry,
What of the abandoned child
Weeping in the Autumn Wind?

https://matsuobashohaiku.home.blog/2020/05/27/saru-o-kiku-hito/
.
.
vượn kêu ai oán
đã đành
bé con lạc mẹ
tan tành 
gió thu

(dtk phỏng dịch)

====
dtk@hdc.com 27/07/2026

Cái nóng nung người nóng nóng ghê

 

Notre-Dame de Paris dtk@hdc.com 14/07/2026



[Không đề]

Trưa hè nóng nực đọc lơ mơ,
Văn cứ thì văn thơ cứ thơ.
Báo chí nhì nhằng người ngớ ngẩn,
Bạc tiền tráo trở kẻ bơ vơ.
Gió thoảng cửa bên kêu lách cách,
Màn buông thềm cạnh thõng ơ hờ.
Khí tượng báo tin ngày mốt mát,
Bóng qua hờ hững tiếng u ơ.

*
*
*
[Bổ sung]

Hôm qua ngẫu hứng viết bài thất ngôn bát cú, thực ra là nhớ đến hai câu thơ rất thú vị, của Nguyễn Bá Trạc, nói về cái nóng mùa hè:

"Ai xui con cuốc gọi vào hè, 
Cái nóng nung người nóng nóng ghê."

Ở không, bèn thử gửi cho Gemini AI xem nó "nghĩ" sao.

Đây là bài thơ nó chế ra:

"​Trưa nồng nực nội ngẫm mà ghê,
Chữ nghĩa vần xoay chẳng muốn về.
Thế sự ngoài kia xao xác gió,
Tâm tư trong vách lặng tờ huê.
Chờ cơn mưa đổ nhòa hơi đất,
Mặc chuyện đời trôi nhẹ lối quê.
Khí tượng dẫu rằng tin nóng bức,
Vẫn ngồi gác bút đọc say mê."

Ngẫm nghĩ một lát, thấy nó "có vẻ" tri âm đấy chứ! Ai dạy nó làm thơ âm luật bằng trắc như thế, giỏi thiệt.

====
dtk@hdc.com 12/07/2026

hè

 

Lặng im đợi gió ru sang, 
Bóng hoa ngày nắng râm ran ve sầu.

thơ thở

 

tôi rón rén bước ra khỏi khu rừng rậm rạp mà tôi đã đi vào từ khi còn nhỏ rất khờ 

ai đó đã giết thơ/tôi hôm đó

nhưng tôi sẽ viết tiếp cho đến khi nào hết thở bởi chỉ còn thơ đủ sức giúp tôi thở hơi thở cuối cùng 

khi hơi thở đánh rơi dấu hỏi

30.06.2026

Cuối tuần ở Paris đang mưa

Paris cuối tuần lạnh

Tường vi chưa nở hoa
Nghe lòng ai sóng sánh
Đông qua rồi?... chưa qua!...

(Cuối tuần ở Paris đang mưa - DTK, 2004)

http://viet.gutenberg.free.fr/huediepchi/vPlants/rosaSpp.html